Φιλοσοφία και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση


«Η φιλοσοφία είναι τέχνη της οποίας ύψιστη έκφραση είναι η διαλεκτική» (Πλάτωνας)…

… Και προσθέτουμε το απαραίτητο της πρότασης, ότι η «διαλεκτική» πρέπει να γίνει κτήμα του πεπαιδευμένου ανθρώπου. «Το φιλοσοφείν», σύμφωνα με τον ορισμό των αρχαίων Ελλήνων, είναι μια διαρκής αναζήτηση και έρευνα της αλήθειας σε κάθε τομέα της ζωής.

Τι ακριβώς είναι η Φιλοσοφία της Παιδείας και τι κάνει;
Η φιλοσοφία συνοδεύει τις πράξεις και προσπαθεί να φτάσει μέχρι την πρώτη αιτία. Ψάχνει πολύ πίσω, άρα οι αιτίες πρέπει να μπουν σε κάποια τάξη, έτσι ώστε η ίδια να βρει το τέρμα. Η φιλοσοφία της παιδείας θέλει απόσταση, χρόνο και μελέτη. Μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι ένα γνωστικό αντικείμενο, το οποίο συνίσταται σε μια συστηματική σκέψη πάνω στους στόχους και τα μέσα της εκπαίδευσης, πάνω στις μεθόδους διδασκαλίας και τους θεσμούς (για παράδειγμα οικογένεια, εκκλησία, σχολείο), που συγκεκριμενοποιούν στόχους, μέσα και μεθόδους.

Η φιλοσοφία της εκπαίδευσης οφείλει να ανατρέχει στα κείμενα, τις θεωρίες και τις αντιλήψεις που αναπτύσσονται στο χώρο της φιλοσοφίας και να τα επεξεργάζεται για να τα συνδέσει με τα προβλήματα της εκπαίδευσης. Στόχος όλης αυτής της διαδικασίας είναι ο μελλοντικός δάσκαλος να μπορεί να σκεφτεί τα ζητήματα της παιδείας, όχι σε σχέση με προκαθορισμένες νόρμες (κανόνες) αλλά σε σχέση με αξίες (νοητικές, ηθικές, πολιτισμικές κ.λ.π.), οι οποίες αποτελούν ένα νόμιμο αντικείμενο διερεύνησης. Με αυτόν τον τρόπο, ο εκπαιδευτικός αποκτά προωθημένη συνείδηση των στοιχείων που τον συγκροτούν ως τέτοια προσωπικότητα, μαθαίνει να θέτει τους δικούς του στόχους μέσα σε ένα δεδομένο σύστημα, εξοικειώνεται με τη συστηματικότητα της σκέψης και τέλος αποδέχεται πλήρως την ευθύνη των επιλογών του και του ρόλου του (αυτοεπιβεβαίωση).

Τι είναι Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και ποια η σχέση της με την Φιλοσοφία;
Η περιβαλλοντική εκπαίδευση είναι ο καρπός της συνειδητοποίησης του οικολογικού προβλήματος και του κοινωνικού αιτήματος για τη λύση των προβλημάτων. Με την ευρύτερη έννοια του όρου μπορούμε να ισχυρισθούμε ότι υπάρχει από τότε που υπάρχει και ο ίδιος άνθρωπος. Από την εμφάνιση του πάνω στη Γη, ως αναπόσπαστο μέλος της βιόσφαιρας, ζούσε και εξελισσόταν αναπτύσσοντας πολύπλοκες και πολύμορφες σχέσεις με το περιβάλλον του. Οι άνθρωποι πάντοτε προσπαθούσαν να κατανοήσουν το περιβάλλον τους, τις σχέσεις που τους συνέδεαν με αυτό και να μεταδώσουν στα παιδιά τους τη γνώση και την πείρα που συσσώρευαν.

Η περιβαλλοντική εκπαίδευση όπως την εννοούμε σήμερα εντάσσεται στο πλαίσιο των καινούργιων αντιλήψεων, τους τρόπους ανάγνωσης και κατανόησης του περιβάλλοντος, την θέση και τον ρόλο του ανθρώπου σε αυτό, τους προβληματισμούς και τις διεκδικήσεις του οικολογικού κινήματος. Το περιβάλλον δεν θεωρείται συρρικνωμένο στις βιοφυσικές του όψεις αλλά περιλαμβάνει και τον άνθρωπο και όλες τις διαστάσεις του. Πρεσβεύει τη συστημική θεώρηση του περιβάλλοντος, το οποίο διαμορφώνεται από τη δράση φυσικών, βιολογικών, κοινωνικών, πολιτιστικών και οικονομικών συστημάτων.

Στην «Χάρτα του Βελιγραδίου» ορίζεται πως ο σκοπός της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης είναι να ενημερώσει και να ευαισθητοποιήσει την ανθρωπότητα για το περιβάλλον. Επίσης, αποσκοπεί στη δημιουργία των συνθηκών εκείνων που θα επιτρέψουν σε όλο τον πληθυσμό της γης να αποκτήσει γνώσεις, ικανότητες, στάσεις, κίνητρα αλλά και την διάθεση να εργαστεί, ατομικά και ομαδικά, για την επίλυση των σύγχρονων προβλημάτων και την πρόληψη εμφάνισης νέων.

Προς την επίτευξη του γενικού αυτού σκοπού προκύπτουν οι εξής 6 ειδικοί στόχοι της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης:

1.Ενημέρωση: Είναι αναγκαίο να ενημερωθούν όλοι και να ευαισθητοποιηθούν για το περιβάλλον και τα προβλήματα του.
2.Γνώση: Η περιβαλλοντική εκπαίδευση πρέπει να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε το ίδιο το περιβάλλον, τα προβλήματα που εμφανίζει και τον υπεύθυνο ρόλο του άνθρωπου προς αυτό.
3.Στάση: Ιδιαίτερα σημαντική είναι η διαμόρφωση και αποδοχή κοινωνικών αξιών, η διέγερση του ενδιαφέροντος για το περιβάλλον και η δημιουργία κινήτρων για ενεργό συμμετοχή των ομάδων και των μεμονωμένων προσώπων στην προστασία και τη βελτίωση του.
4.Οι ικανότητες: Πρέπει να εφοδιαστούμε με ικανότητες που απαιτούνται για την επίλυση των περιβαλλοντικών προβλημάτων.
5.Η ικανότητα αξιολόγησης: Πρέπει να είμαστε ικανοί να αξιολογήσουμε τόσο τα μέτρα για το περιβάλλον όσο και τα εκπαιδευτικά προγράμματα που αναφέρονται σε αυτό, βάση οικολογικών, οικονομικών, κοινωνικών, αισθητικών και εκπαιδευτικών παραγόντων.
6.Η συμμετοχή: Η περιβαλλοντική εκπαίδευση θα πρέπει να βοηθήσει την ανθρωπότητα να εμπλουτίσει τον τρόπο προσέγγισης των περιβαλλοντικών προβλημάτων με την ανάπτυξη ενός αισθήματος ευθύνης αλλά και ετοιμότητας για δράση.

Η περιβαλλοντική εκπαίδευση έχει τρεις σκοπούς, που διατυπώθηκαν από το συνέδριο της Τιφλίδας:

1.Να παρέχει πλήρη ενημέρωση και να καλλιεργεί το ενδιαφέρον για την αλληλεξάρτηση των οικονομικών, κοινωνικών, πολιτικών και οικολογικών παραμέτρων τόσο στις αστικές όσο και στις αγροτικές περιοχές.
2.Να προσφέρει σε κάθε άτομο τις ευκαιρίες για την απόκτηση των γνώσεων και ικανοτήτων, την υιοθέτηση αξιών, την αποδοχή της ευθύνης για δράση, που απαιτούνται για την προστασία και τη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος.
3.Να διαμορφώσει νέα πρότυπα συμπεριφοράς, τόσο για τα άτομα όσο και για το κοινωνικό σύνολο απέναντι στο περιβάλλον.

Μια πρόταση για τη διδακτική της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης είναι η δημιουργία ενός χωριστού ειδικού μαθήματος στο συγκεκριμένο θέμα. Η μέθοδος αυτή καταρχήν διασφαλίζει την γνωστική ενότητα και αυτοτέλεια της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Επίσης, είναι η ευκολότερη και συντομότερη οδός για την ένταξη της στο αναλυτικό πρόγραμμα. Κυρίως, όμως, ευνοεί την εμπεριστατωμένη και σε βάθος μελέτη και ανάλυση ζητημάτων του περιβάλλοντος.

Για τη δημιουργία, όμως, ενός ειδικού μαθήματος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης χρειάζεται η υπέρβαση ορισμένων δυσχερειών. Μια δυσκολία εφαρμογής ενός ειδικού μαθήματος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και ένταξης του στο αναλυτικό πρόγραμμα αφορά στη σύνθεση του μαθήματος αυτού. Το μάθημα αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει γνώσεις και πληροφορίες που θα αντλούνται από διάφορες επιστήμες.

Μια άλλη μέθοδος, η οποία είναι περισσότερο πρόσφορη είναι η διάχυση των περιβαλλοντικών εννοιών σε ήδη διδασκόμενα μαθήματα. Δηλαδή, διάφορα μαθήματα χρησιμοποιούνται στη διδακτική πράξη ως φορείς της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Η διεπιστημονική αυτή μέθοδος διδασκαλίας προάγει όχι μόνο τη μελέτη των συναφών προς την περιβαλλοντική εκπαίδευση θεμάτων, αλλά και τη μελέτη των άλλων μαθημάτων.

Μια τρίτη μέθοδος διδασκαλίας είναι η προσθήκη ειδικών κεφαλαίων για τα ζητήματα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σε υπάρχοντα μαθήματα του αναλυτικού προγράμματος. Η μέθοδος αυτή διαφοροποιείται από την αμέσως προηγούμενη ως προς το ότι δεν εισηγείται την πλήρη ένταξη των περιβαλλοντικών θεμάτων στις ενότητες και τα κεφάλαια διαφόρων μαθημάτων, αλλά την αυτονομία των κεφαλαίων που αναφέρονται στο περιβάλλον, π.χ. το περιβάλλον ως ξεχωριστή ενότητα στο μάθημα της Γεωγραφίας ή της Φυσικής. Με τη μέθοδο αυτή επιδιώκεται η στενή σύνδεση των ενοτήτων και των κεφαλαίων για το περιβάλλον με το περιεχόμενο και τους στόχους του συγκεκριμένου μαθήματος στο πλαίσιο του οποίου διδάσκονται.

Σύμφωνα, λοιπόν, με τις παραπάνω μεθόδους, συνεπάγεται πως οι άνθρωποι που θα καταρτίσουν ένα τέτοιο πρόγραμμα πρέπει να προνοήσουν ώστε αυτό:

1.Να διεγείρει τους μαθητές\τριες προς γνώση εννοιών
2.Να παρέχει δεξιότητες λύσης προβλημάτων
3.Να βοηθάει στην αλλαγή αξιών
4.Να εκπαιδεύει τους διδασκόμενους\ες ως μέλλοντες πολίτες και να δίνει δυνατότητες εφαρμογής και εξάσκησης στις συμπεριφορές αυτού του είδους.

Επίσης, χρειάζεται να ληφθούν αποφάσεις οι οποίες αφορούν τους σκοπούς και τους στόχους, την ύλη που πρέπει να καλυφθεί ώστε να ικανοποιηθούν αυτοί οι σκοποί, την οργάνωση αυτής της ύλης και τις μεθόδους που θα χρησιμοποιηθούν.

Σε γενικές γραμμές, λοιπόν, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η περιβαλλοντική εκπαίδευση είναι ένα δυναμικό εκπαιδευτικό μοντέλο κατανόησης, ερμηνείας και ανάλυσης των περιβαλλοντικών προβλημάτων, αλλά παράλληλα, ως καθαρά μαθησιακή διαδικασία, αποσκοπεί στη μεταβολή των στάσεων και της συμπεριφοράς των μαθητών απέναντι στο περιβάλλον. Είναι μια πορεία ζωής, που θα πρέπει να ενταχθεί στο ευρύτερο πεδίο της ειρηνικής συμβίωσης του ανθρώπου με την φύση και του ανθρώπου με το συνάνθρωπο.

Βιβλιογραφία
1.Αντ. Κ. Δαννάης Αφεντάκης, Σύγχρονες τάσεις της αγωγής, τόμος Γ’, Αθήνα 1997, Β’ έκδοση
2.Αλέξανδρος Γεωργόπουλος- Ελισάβετ Τσαλίκη, Περιβαλλοντική εκπαίδευση: αρχές, φιλοσοφία, μεθοδολογία, παιχνίδια και ασκήσεις, Αθήνα 1993, GUTENBERG Εκπαίδευση και περιβάλλον
3.Βάσω Παπαδημητρίου, Περιβάλλον, εκπαίδευση και σχολείο: μια διαχρονική θεώρηση, Αθήνα 1998, Τυπωθήτω Γιώργος Δάρδανος
4.Ευγενία Φλογαϊτη, Περιβαλλοντική εκπαίδευση, Αθήνα 1993, Ελληνικές Πανεπιστημιακές Εκδόσεις

12 thoughts on “Φιλοσοφία και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

  1. Ομορφα αυτο που περιγραφεις*πολυ φοβαμαι ομως οτι προυποθετουν , αναπλαση του χαρακτηρα μας*
    καλως ορισες:)Δε σου λεω καλο χειμωνα, ειναι νωρις…

  2. Γεια σου Καβείρε μου🙂 Καλώς σε βρήκα! Αν δε μου πεις καλό χειμώνα, τουλάχιστον ευχήσου καλό φθινόπωρο😛 Το λατρεύω το κρύο και τις βροχές😛

    Έχεις δίκιο.. τουλάχιστον για μας τους μεγάλους χρειάζεται κάτι τέτοιο. Στο χέρι μας είναι να διδάξουμε στα παιδιά τις σωστές προϋποθέσεις για να γίνουν ένα με το περιβάλλον και να το αγαπούν, να το σέβονται. Να το προστατεύουν και να μαθαίνουν από αυτό.

  3. Το καλοκαιράκι τελείωσε (επιτέλους) και ώρα να ετοιμαστούμε για φθινοπωρινές αποδράσεις😛

    Καλό φθινόπωρο και καλή δύναμη και σε σένα!

  4. Γύρισες… καλώς ήρθες… Το ήξερες ότι σε όλη την Ευρώπη μόνο οι Κύπριοι παίρνουν λιγότερες μέρες άδεια απο εμάς; όλοι οι άλλοι σαπίζουν…

    Καλό μήνα… καλό χειμώνα… καλή σεζόν…

    Lykos

  5. Γεια σου ρε Λύκε τσίφτη😛

    Όλοι δηλαδή είμαστε προνομιούχοι και πρέπει να λέμε πάλι καλά που έχουμε τόση άδεια ε;😛

    Καλό μήνα καλέ μου και καλό χειμώνα😉

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s